۱ سپتامبر ۲۰۲۶ – بیماری کبدی متابولیک مرتبط با چاقی، صدها میلیون نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار میدهد، اما تنها در بخشی از این بیماران است که کبد دچار اسکار (فیبروز)، التهاب و در نهایت نارسایی میشود. پژوهشگران دانشگاه یوتا پروتئینی به نام EFHD1را شناسایی کردهاند که به نظر میرسد با تحریک یک پاسخ ایمنی ضدویروسی نابجا، عامل اصلی تبدیل کبد چرب ساده به کبد آسیبدیده باشد.
آنها همچنین نشان دادند که مهار این پروتئین میتواند در سلولهای انسانی و مدلهای موشی، حتی با وجود رژیم غذایی پرچرب، از آسیب کبدی جلوگیری کند؛ یافتهای که راه را برای درمانهای پیشگیرانه جهت جلوگیری از آسیبهای کبدی هموار میسازد.
دکتر دیوید ابرهارت، پژوهشگر فوق دکترا در بخش پزشکی داخلی دانشگاه یوتا و نویسنده اول این مطالعه، میگوید: «این پژوهش با شناسایی مسیرهای بیولوژیکی جدید که میتوانند هدف دارو قرار گیرند، به بیماران کمک میکند. این کار از طریق محدود کردن روشهای آسیبرسان ناشی از تجمع چربی در کبد، از پیشرفت بیماری جلوگیری کرده و زمان بیشتری را برای اعمال تغییرات در سبک زندگی به افراد میدهد.»
تفکیک آسیب کبدی از تجمع چربی
آزمایشگاه دکتر چودهاری قبلاً پروتئین EFHD1 را با آسیبهایی شبیه به حمله قلبی در موشها مرتبط دانسته بود. سایر محققان نیز در تحقیق بر روی انسان دریافته بودند که واریانتهای ژنتیکی افزایشدهنده EFHD1، بهطور مداوم با آسیب کبدی مرتبط هستند، اما نه با خودِ تجمع چربی اضافی در کبد. اکثر ژنهای مرتبط با بیماری کبدی متابولیک، بر متابولیسم لیپیدها تأثیر میگذارند؛ اما EFHD1متفاوت عمل میکند و یک مسیر مجزا را پیشنهاد میدهد که تعیین میکند آیا کبد چرب واقعاً دچار آسیب میشود یا خیر.
کبد تصور میکند تحت حمله ویروسی است
برای پی بردن به عملکرد EFHD1، محققان موشهایی را بررسی کردند که از نظر ژنتیکی فاقد این پروتئین بودند. در موشهای بدون EFHD1، میتوکندریهای کبد به جای شکل لوبیایی و فشرده معمول، به صورت رشتههای بلند و دراز دیده میشدند. تیم پژوهشی دریافت که EFHD1میتوکندریها را به اندامکی به نام «شبکه آندوپلاسمی» متصل کرده و به تقسیم میتوکندری کمک میکند.
هنگامی که موشها با رژیم غذایی چرب و شیرین تغذیه میشوند، لیپیدهای اضافی باعث افزایش سطح EFHD1 میشوند. این امر باعث میشود میتوکندریها بیش از حد تقسیم شوند تا جایی که محتویات خود، از جمله آرانای (RNA) دورشتهای، را به فضای سیتوپلاسم نشت دهند. این رخداد، سلول را فریب داده و باعث میشود کبد تصور کند تحت حمله ویروسی (مشابه هپاتیت C) قرار گرفته است و مسیر دفاع ضدویروسی خود را فعال میکند. این پاسخ استرسزای ضدویروسی، به جای کمک، باعث خاموشی سلولهای کبدی سالم اما تحت فشار شده و آسیب را تشدید میکند.
مهار EFHD1آسیب کبدی را کاهش میدهد
هنگامی که پژوهشگران سطح EFHD1را مهار یا کاهش دادند، شاخصهای التهاب و فیبروز کبدی در مدلهای حیوانی و همچنین در ارگانوئیدهای کبدی انسانی، حدود ۳۰ تا ۶۰ درصد کاهش یافت. از آنجایی که داروهای فعلی عمدتاً بر متابولیسم لیپید تمرکز دارند، تیم تحقیق EFHD1را به عنوان یک هدف درمانی مکمل و منحصر به فرد میبیند. همچنین آزمایش بر روی موشهای فاقد این پروتئین نشان داد که آنها فعالیت بدنی و وزن طبیعی دارند که حاکی از احتمال پایین عوارض جانبی در صورت مسدود کردن آن است.
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20260901/Blocking-a-key-protein-protects-against-metabolic-liver-damage.aspx